آغاز برادری اسلامی

 

 

 

 

 

یادداشت : استاد زکی المیلاد

خداوند در قرآن کریم آیه مبارکه ۱۰ سوره حجرات برای آغاز برادری اسلامی در نصی صریح و بلیغ می فرماید :(إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ) این تشریع قرآنی جزء تشریعات اجتماعی و عمومی در اسلام قرار می گیرد و در فقه به فقه اجتماعی از آن نام برده می شود در مقابل فقه فردی که متعلق به احکام شخصی می باشد.

 

 

از جهت نظری: این آیه بیان کننده وجود رابطه و علاقه بین ایمان و برادری است، در حیطه رابطه بین کلام و اجتماع، ایمان عهده دار صفت کلام و برادری عهده دار صفت اجتماع است و این ارتباط نشان دهنده یک رابطه جدید در ارتباطات انسانی است که از قبل وجود  نداشته است رابطه ای که از ایمانی راسخ بوجود نمی آید .

 

از جهت عملی: این آیه نازل شده است تا مسلمانان را از تعصبات اجتماعی و علائق نسبی مانند نسبت به عشیره و قوم و اجتماع رهایی بخشد و یک افق وسیع در نظرشان نسبت به خودشان ایجاد کند. افقی که از برادری اسلامی گرفته شده و نظم دهنده به روابط و ارتباطات بینشان است، و از بین برنده  فاصله های طبیعی مثل دیوارها و کوه ها و دریاها و بیابان ها  است و می گوید مسلمانان برادرند هر جایی که باشند.

 

در سنت شریف اسلام بر این مطلب تاکید شده است و روایات متواتری درباره آن آمده است : مانند روایت نبوی که می فرماید: المسلم اخو المسلم (لایظلمه ولا یخذله و لایحقره)  مسلمان برادر مسلمان است به او ظلم نمی کند و او را خوار و ذلیل نمی کند و او را تحقیر نمی کند.

 

با نگاهی دیگر به آیه کریمه، متوجه می شویم این آیه متحول کننده نظرات و وسعت دهنده به افق دیدگاه ها است و آماده کننده راه برای آغاز یک حرکت منظم در آموزه های اسلامی و اجتماعی و انسانی می باشد.

 

زمانی که شیخ محمد مهدی شمس الدین متوجه این اصل در بستر فقه شد، فهمید که این اصل یعنی برادری اسلامی برای فقیه در بحث و استنباطات احکام ارتباطات بین مسلمانان و اجتماعات و افراد دلیلی معتبر است، زیرا این اصل برای همه مسلمانان و برای هر مذهبی ثابت است.

 

و این اصل در همه ارتباطات اجتماعی و قضایا جاری است و همین سبب شد شیخ شمس الدین حکم به وحدت امت بدهد.

 

با دقت در آیه کریمه مطالبی از آن کشف می کنیم :

 

اولا: اسلام بیان کننده رابطه بین جامعه مسلمین است با تمام تعدد و اختلاف آنها در لغت و زبان و قومیت هایشان و اجتماعاتشان، و آن برادری است که فوق همه ارتباطات است و ایجاد کننده یک نگاه جدید برای مسلمانان نسب به خودشان و نسبت به تمام عالم می باشد.

شیخ محمد الطاهر بن عاشور در کتاب اصول النظام الاجتماعی فی الاسلام می نویسد: برادری که در آیه مبارک آمده برای انسان از نسبت پدر و پسری مانوس تر است و علت امتیازش این است که حالت تکلف و اجبار و اطاعت در برادری نیست، و در برادری اوصاف زیادی مانند حالت انتساب و نزدیکی و وصف محبت و الفت و همانندی در حالات وجود دارد .

شیخ ابن عاشور می گوید که برادری این اوصاف را بین این دو برادر اسلامی تثبیت می کند.

 

ثانیا: آیه کریمه منشاء برادری بین مسلمانان را ایمان می داند ، بنابراین با ایمان قوی رابطه برادری هم دارای قوت است و اگر ایمان ضعیف باشد رابطه برادری هم ضعیف است، نکته قابل توجه این است که تاثیر ایمان محدود به ایمان شخصی نیست بلکه دارای تاثیر اجتماعی است و طبق آیه مبارکه ایمان دارای تاثیر اجتماعی قوی است و رابطه برادری بین مسلمانان را ایجاد می کند و وجود کلمه (انما) در آیه تاکید دارد که این برادری بین مومنان یک رابطه حقیقی است.

 

ثالثا: باید توجه کرد که رابطه برادری اسلامی متاثر از ایمان تنها دارای یک اثر  ثابت نیست بلکه در حالات مختلف دارای تاثیرات مختلف است و باعث تغییر در صورت امور شده و در موارد اجرای آن تاثیر گذار می باشد و سبب می شود در حالات نزاع و دوری و دشمنی به هم بپیوندند و ازین ناراحتی ها بپرهیزند، و حکمت آیه این است که به صرف رابطه برادری اشاره نکرده است بلکه می فرماید التزام به این امر باعث اثرات ویژه ای می باشد.

 

رابعا: عادتا بین انسان ها نزاع و درگیری به وجود می آید و در این صورت رجوع به دایره ایمان و به شکل موثر در قالب برادری اسلامی بهترین راه حل است، بر این اساس آیه کریمه قاعده صلح رابیان می کند (فاصلحو بین اخویکم
) و لازم است طبق این قاعده عمل شود و بر دیگر قاعده ها مقدم شود، در نتیجه آیه کریمه برای ابتدای ارتباط قاعده برادری اسلامی را بیان می کند و برای حفظ این حالت قاعده صلح را وضع کرده است.

 

این خطاب قرآن است ولی متاسفانه اوضاع مسلمانان امروزه کاملا مغایر با این خطاب است و مومنان با هم درگیرند و در حال نزاع می باشند، گویی اصلا این آیه را نشنیده اند.

 

 

منبع : مجله الکترونیکی اخوت

 

 

 

دکمه های اشتراک گذاری

اشتراک گذاری در facebook
فیسبوک
اشتراک گذاری در google
گوگل پلاس
اشتراک گذاری در twitter
توئیتر
اشتراک گذاری در linkedin
لینکدین
اشتراک گذاری در pinterest
پینترست

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + = 12